مناطق دیدنی ایران

ارگ تاریخی بم کرمان

میراث جهانی بم و منظر فرهنگی آن بــــم شهری است در جنوب شرقی استان کرمان که به دلیل موقعیت ممتاز جغرافیائی و قرار گرفتن بر مسیر ارتباطی مهـــمی که نواحی مرکــــزی ایران را به سرزمینهای سیستان و افغانستان و دریای آزاد مرتبط میسازد. از گذشته های دور اهمیت ارتباطی، نظامی و بازرگانی بسیار زیادی داشته است. بم از کهن ترین مراکز شهرنشینی ایران شناخته شده است. با استناد به بررسی های باستانشناسی در محوطه های تل آتشی، بیدارزین و گورستان عصر مس و سنگ جدید خواجه عسکر، زندگی در بــــم و اطراف آن از حدود شش تا هفت هزار سال قبل وجود داشته است. وجود رشته کوههای نسبتاً مرتفع و رشته قناتهای متعدد که برخی از آنها به دوره هخامنشی نسبت داده شده، باعث حاصلخیزی منطقه و شکل گیری نخلستانها و باغات وسیع گردیده است. بم بواسطه نظام آبرسانی زیرزمینی (قنات) که برخی از آنها به دوره هخامنشی نسبت داده شده اند، کارکرد خود را تا به امروز حفظ کرده است. زبان اهالی بم فارسی است و گویش کرمانی دارد. البته در نزد تعدادی از اهالی خصوصاً مهاجرین، گویش بلوچی نیز رایج است. برخی از صنایع دستی بم از دیرباز شهرت فراوان داشته و آنچنانکه نقل شده، بم تا قرن هشتم هجری قمری یک مرکز تجاری مهم به حساب می آمده است. اوج رونق اقتصادی بم مربوط به قرون ۳ تا ۶ هجری قمری و نیز در دوره صفویه بوده که در گذرگاه راههای مهم بازرگانی قرار داشته است. در این میان، صنعت نساجی بم از اعتبار خاصی برخوردار بوده و به قول نویسنده کتاب ((الماس کویر)) پارچه های ابریشمی بم در زمان ساسانیان بعنوان هدیه از طرف پادشاهان ایرانی به دربار سلاطین آن روزگار فرستاده میشده است. پارچه های نخی بم نیز چنان کیفیتی داشته که به بسیاری از سرزمینهای اسلامی صادر میشده است. سبدبافی، حصیربافی و چاقوسازی از دیگر صنایع دستی مهم بم شمرده شده اند. در گوشه شمال شرقی شهر و در موقعیت جغرافیائی ۲۶ درجه و ۵۲ دقیقه عرض شمالی و ۵۸ درجه و ۲۷ دقیقه طول شرقی، شاخصترین اثر تاریخی منطقه (ارگ بم) جای گرفته است.آثار زندگی پنج هزار ساله در محوطه ارگ بدست آمده است. با این وجود فرم معماری قلعه مانند ارگ حداقل به دوره هخامنشی بر میگردد و آنچه در حال حاضر مشاهده میشود، عموماً بناهای بجا مانده از دوران اسلامی است. حاکمنشین ارگ، محل استقرار دستگاه حکومتی و عامه نشین ارگ، محل زندگی و کسب و کار مردم بوده است. بخش عامه نشین برخوردار از عموم تاسیسات معماری یک شهر سنتی مثل: بازار، تکیه، مسجد، مدرسه، زورخانه، حمام، اصطبل، کاروانسرا و … است. ارگ بم تا اواخر دوره قاجار یک کانون نظامی و دفاعی بسیار مهم کشور به شمار میآمده و پیوسته مورد حمله قبایل مهاجم قرار داشته است. بنابراین به دفعات تخریب و تعمیر گردیده است. ارگ بم تا اواسط قرن ۱۳ هجری قمری مسکونی بوده است. از آن پس بدلیل فراهم شدن امنیت نسبی در منطقه و فرسودگی بافت معماری، رو به متروکه شدن میگذارد و شهر بم گسترش پیدا میکند. پس از خروج مردم، ارتش تا سال ۱۳۰۹ هجری شمسی در ارگ استقرار داشت و به همین خاطر از حاکمنشین و حصارها تا حدودی حفاظت میشده است. در سال ۱۳۴۵، ارگ بم با شماره ۵۱۹ در فهرست میراث ملی به ثبت میرسد. در سال ۱۳۵۰، ارگ بم تحت حفاظت سازمان ملی حفاظت آثار باستانی قرار میگیرد. از سال ۱۳۵۱، ارگ بم با تخصیص اعتبار سالیانه مورد تعمیر قرار میگیرد. در سال ۱۳۷۲، ارگ بم به پایگاه میراث فرهنگی تبدیل میگردد. در تاریخ ۵/۱۰/۸۲ ارگ بم و بسیاری از بناهای شهر بر اثر زلزله ویران میگردد.هرچندزلزله تلفات و خسارات جبران ناپذیری به بار آورد و صدمه شدیدی را متوجه بافت معماری خشتی شهر نمود، لیکن این اتفاق ناگوار توجه همگان را بیش از پیش به این مجموعه معماری منحصر بفرد معطوف داشت که در ادامه و در سایه توجهات ملی و همکاریهای بین المللی، در تاریخ ۱۷/۴/۸۳ بم و منظر فرهنگی آن با احراز ۴ معیار (دوم، سوم، چهارم، پنجم) از شش معیار ، در فهرست میراث جهانی (در خطر) به ثبت رسید. بر این اساس، تمام آثار حائز ارزشهای تاریخی و فرهنگی در محدوده این اثر میراث جهانی، اعم از طبیعی یا مصنوع و ملموس یا ناملموس از قبیل: بناها، محوطه ها، باغها، نخلستان ها، قنات ها، بستر طبیعی و میراث معنوی به یادگار مانده، مشمول حفاظت و پاسداری میباشند.معیارهای ثبت جهانی بم و منظر فرهنگی آن معیار دوم:  ارگ بم در محل تلاقی راههای مهم بازرگانی ارگ بم و آثردر ضلع جنوبی فلات مرتفع ایران ساخته شده و نمونه برجستهای از تعامل تاثیرات گوناگون است.معیار سوم:  ارگ بم و آثار مرتبط با آن نماینده منظری فرهنگی و شاهد استثنائی گسترش یک سکونتگاه بازرگانی در دل محیط کویری منطقه آسیای مرکزی محسوب میشود.معیار چهارم: ارگ بم نمونهای برجسته از آبادیهای قلعه در منطقه آسیای مرکزی است که در ساخت آن از چینه و خشت بهره گرفته شده است.معیار پنجم:  منظر فرهنگی بم نماد بارز تعامل انسان و طبیعت کویری با بهرهگیری از قنات است. اساس این نظام آبرسانی بر مبنای نظام اجتماعی منظمی است که در آن فعالیتها و مسئولیتها به دقت تعیین و تا امروز نیز با همان جدیت حفظ شده و ادامه یافته است اما تغییرات بازگشت ناپذیر آنرا آسیبپذیر کرده است. بم از اعماق تاریخی تا میراث جهانی— پیشینه زندگی در بم به شش تا هفت هزار سال قبل بر میگردد. تداوم زندگی در بم در گرو ۳ عنصر حیات بخش بوده است: ۱) قنات ۲) رودهای فصلی ۳) همجواری با شاهراههای ارتباطی اوج رونق اقتصادی بم مربوط به قرون ۳ تا ۶ هجری قمری و دوره صفویه بوده است. شاخصترین اثر تاریخی منطقه (ارگ بم) در گوشه شمال شرقی شهر جای گرفته است. آثار زندگی پنج هزار ساله در محوطه ارگ شناسائی شده است. کهنترین شواهد معماری ارگ حداقل به دوره هخامنشی بر میگردد. غالب آثار معماری موجود در داخل ارگ، متعلق به دوره اسلامی است. ارگ بم تا میانه قرن ۱۳ هجری قمری مسکونی بوده است. ارتش تا سال ۱۳۰۹ هجری شمسی در ارگ استقرار داشته است. در سال ۱۳۴۵ ارگ بم با شماره ۵۱۹ در فهرست میراث ملی به ثبت میرسد. در سال ۱۳۵۰ ارگ بم تحت حفاظت سازمان ملی حفاظت آثار باستانی قرار میگیرد. از سال ۱۳۵۱ ارگ بم با تخصیص اعتبار سالیانه مورد تعمیر قرار میگیرد. در سال ۱۳۷۲ ارگ بم به پایگاه میراث فرهنگی تبدیل میگردد. در تاریخ ۵ دی ماه ۱۳۸۲ بم و ارگ با شکوه آن بر اثر زلزله ویران میگردد. در تاریخ ۱ فروردین ۱۳۸۳ ((طرح مدیریت اضطراری بم)) به تصویب میرسد و خط مشی پایگاه برای حفاظت ترسیم میشود. در تاریخ ۱۷ تیر ماه ۱۳۸۳ بم و منظر فرهنگی آن در فهرست میراث جهانی در خطر به ثبت میرسد. در فروردین ۱۳۸۶ طرح جامع مدیریت بم و منظر فرهنگی آن تهیه میشود. در اسفند ۱۳۸۸ طرح جامع مدیریت بم و منظر فرهنگی آن در شورای عالی معماری و شهرسازی به تصویب میرسد. در تیر ماه ۱۳۹۲ بم و منظر فرهنگی آن بواسطه عملکرد حفاظتی مناسب از فهرست میراث در خطر خارج میگردد. گستره و سیطره حفاظت محدوده میراث جهانی بم با بیش از ۲۳۰۰۰ هکتار وسعت، وسیعترین محدوده میراث جهانی کشور است و طبق طرح جامع مدیریتی، حفاظت و پاسداری از آن در ۵ سطح دنبال میشود: ۱) بستر طبیعی بم: شامل: کوههای مشرف به شهر، رودها، دشتها، سفره های آب زیرزمینی و گسل بم/ بروات۲) طبیعت مصنوع بم:شامل: قنوات، باغها، نخلستانها و مزارع ۳) شهر تاریخی بم:شامل: بازارهای سنتی، خانه باغها، کوچه باغها، دیوارهای چینه ای باغات، خانه های سنتی، محلات، میادین، معابر اصلی و فرعی، نهرهای آبیاری و درختان قدیمی ۴) میراث معنوی مردمی بم:شامل: آداب، رسوم، آئینها، سنتهای زندگی، باغداری سنتی، بازیهای محلی، مشاغل بومی و نحوه بهره برداری و توزیع آب قنوات۵) بناهای تاریخی و محوطه های باستانی بم:شامل: ۷۴ اثر در محدوده منظر فرهنگی و حدود ۴۵۰ اثر در محدوده محور فرهنگی بم است.

آدرس در قسمت شمال شرقی شهر بم قرار دارد.
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

بستن